کاربرد نرم افزار لیزرل (Lisrel) در مدل‌‌سازی معادلات ساختاری (SEM) ، تحلیل عاملی و …

نرم افزار لیزرل یا Lisrel از جمله پرکاربردترین نرم افزارهای آماری است که در انجام پایان نامه ها و پروژه های دانشجویی کاربرد فراوانی دارد. در این مطلب می خواهیم سیر تا پیاز این نرم افزار را برای شما باز کنیم. پس تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.

مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) با نرم افزار لیزرل (Lisrel)

Lisrel چیست؟

لیزرل یکی از نرم افزارهای مهم آماری است که در کشور ما هم مورد استفاده پژوهشگران و دانشجویان زیادی است. این نرم افزار توسط شرکت اس اس آی سنترال ارائه می شود. این نرم افزار در کنار نرم افزارهایی مانند اس‌ پی اس اس، ای‌موس و اسمارت پی ال اس از جمله مهمترین نرم افزارها جهت تحلیل آماری و دیگر فعالیت های آماری است.

تاریخچه Lisrel

این نرم افزار در سال 1970 توسط کارل گوستاو جورسکوگ، یک آماردان سوئدی اختراع شد. سپس این طرح توسط یکی از دانشمندان ETS  و دانشمند دیگری از دانشگاه اوپسالا سوئد کار او را تکمیل کردند. این نرم افزار بیشتر بر پایه دستورات بود اما نسخه های اخیر دارای یک رابط کاربری گرافیکی (GUI) هستند. آخرین نسخه این نرم افزار، نسخه 10 است.

لیزرل کجا به کار ما می آید؟

در هنگام بررسی های آماری، زمانی که روش های معمول رگرسیون پاسخگو نیستند و نتیجه گمراه کننده هستند، مسئله اساسی تجزیه و تحلیل داده ها در زمینه هایی است که در آن آزمایش ها غیرممکن یا غیر عملی هستند و هدف مطالعه تنها پیش بینی تجربی نیست. این حالت تقریبا در همه تحقیقات در زمینه هایی نظیر جامعه شناسی، اقتصاد، محیط زیست و حتی حوزه های علم فیزیکی مانند زمین شناسی و هواشناسی معمول است. در این زمینه، مسئله اساسی تحلیل داده ها، برآورد روابط ساختاری بین متغیرهای کمی مشاهده شده است. هنگامی که مدل ریاضی نشان دهنده این روابط خطی است، ما از یک رابطه ساختاری خطی صحبت می کنیم. جنبه های مختلف فرموله کردن، تطبیق و آزمایش چنین روابطی به عنوان مدل سازی معادلات ساختاری اشاره دارد.

در مدل LISREL، رابطه ساختاری خطی و ساختار عامل به یک مدل جامع برای مطالعات مشاهدات در بسیاری از زمینه ها ترکیب شده است. این مدل اجازه می دهد تا چندین ساختار پنهان با متغیرهای توضیحی (یا خارجی) قابل مشاهده، روابط بازگشتی و غیر واقعی از میان سازه ها و ساختارهای متعدد پنهان نشان داده شود که با پاسخ های قابل مشاهده (یا متغیرهای درونی) نشان داده شده است. ارتباط بین سازه های پنهان، مدل معادلات ساختاری را تشکیل می دهند؛ روابط بین سازه های پنهان و شاخص ها یا نتایج قابل مشاهده آنها، مدل های عامل را تشکیل می دهند. تمام قطعات مدل جامع در نمودار مسیر نشان داده شده و تمامی بارهای عامل و روابط ساختاری به عنوان ضرایب مسیر به نظر می رسد.

معادلات ساختاری

اگرچه مدلسازی معادلات ساختاری تنها در بیست سال گذشته (به وضوح به خاطر دسترسی به برنامه LISREL) یک مدل برجسته تجزیه و تحلیل داده است، این مفهوم ابتدا تقریبا هشتاد سال پیش توسط بیولوژیست جمعیت، سول رایت از دانشگاه شیکاگو معرفی شد. او نشان داد که روابط خطی بین متغیرهای مشاهده شده می تواند به صورت نمودارهای مسیر و ضرایب مسیر مرتبط نمایش داده شود. او توانست با ردیابی نمودار مسیرها و با استفاده از قواعدی ساده، ساختاری خطی بین متغیرها را بنویسد. رایت این تکنیک را ابتدا برای محاسبه همبستگی بین خصوصیات مشاهده شده افراد مرتبط با فرض وراثت مندلیان مورد ارزیابی قرار داد. بعدها، او آن را به انواع کلی تر روابط میان افراد اعمال کرد.

شکل مدرن تجزیه و تحلیل ساختاری خطی شامل فرمول جبری از مدل در کنار نمایش دایره مسیر است. این دو فرم معادل هستند و اجرای تجزیه و تحلیل در برنامه LISREL کاربر را قادر می سازد تا مدل را در هر فرم دلخواه به کامپیوتر وارد کند. وقتی که تعداد متغیرهای درگیر در رابطه متوسط ​​است، رویکرد تحلیل مسیر بسیار عالی است، اما زمانی که تعداد متغیرها بزرگ است، نمودار دشوار می شود. در این صورت، نوشتن روابط نمادین راحت تر است.